Propozycja NBP pojawiła się przy okazji prac nad projektem ustawy dotyczącej rozwoju rynku finansowego i zwiększenia stabilności tego rynku. 24 sierpnia 2026 r. w Rządowym Centrum Legislacji opublikowano pismo datowane na 13 sierpnia. Jego autorem jest prezes NBP Adam Glapiński, który zwrócił się w nim do Ministerstwa Finansów i Gospodarki z propozycją zmiany Prawa bankowego. O sprawie pisze Bankier.pl.

Banki zostaną zobowiązane do wypłat gotówkowych?

Chodzi konkretnie o art. 65. NBP proponuje dodać do niego zapis, zgodnie z którym bank prowadzący rachunek musiałby zapewnić jego posiadaczowi dostęp do zgromadzonych środków poprzez możliwość dokonywania wypłat gotówki. Obowiązujące przepisy regulują sposób przeprowadzania wypłat, ale nie mówią wprost, że bank musi taką możliwość swoim klientom zapewnić. Według Narodowego Banku Polskiego jest to luka w prawie.

Bankier.pl zwraca uwagę, że ustawodawca wyraźnie określił jednak odwrotną sytuację. Art. 66 Prawa bankowego zobowiązuje banki do przyjmowania gotówkowych wpłat na rachunki oraz przeliczania i sortowania banknotów i monet pochodzących z takich wpłat. W przypadku wypłat podobnego obowiązku już jednak nie zapisano.

Zdaniem NBP może to w przyszłości mieć znaczenie, zwłaszcza w sytuacjach, w których dostęp do płatności bezgotówkowych zostanie ograniczony. Bank centralny wskazuje między innymi na blackouty, awarie elektronicznych systemów płatności czy katastrofy naturalne.

W piśmie NBP przypomina również doświadczenia z okresu pandemii oraz pierwszych dni rosyjskiej agresji na Ukrainę. W takich momentach zainteresowanie gotówką wyraźnie rosło, a ludzie zaczynali traktować ją jako zabezpieczenie na wypadek problemów z dostępem do innych form płatności. Bank centralny określa gotówkę w tym kontekście jako element stabilizujący w sytuacjach zwiększonej niepewności społecznej.

Jednocześnie NBP nie proponuje wskazania jednej konkretnej metody realizowania tego obowiązku. Banki miałyby zachować swobodę w wyborze sposobu zapewnienia klientom dostępu do gotówki. Mogłoby się to odbywać zarówno za pośrednictwem placówek prowadzących obsługę kasową, jak i sieci bankomatów.

Gotówka zyskuje na znaczeniu?

Znaczenie gotówki zaczynają dostrzegać także w innych krajach. Od lipca bieżącego roku w Szwecji weszły w życie nowe przepisy, które zobowiązują sklepy spożywcze oraz apteki do przyjmowania płatności gotówką. Dotychczas Szwecja była jednym z najbardziej bezgotówkowych krajów świata, gdzie nawet 90-95% transakcji detalicznych odbywa się bez użycia gotówki. W wielu miejscach całkowicie zrezygnowano z możliwości płacenia banknotami i monetami, co jednak zaczęło budzić obawy dotyczące wykluczenia części społeczeństwa oraz bezpieczeństwa systemu płatniczego.

Z kolei z danych Europejskiego Banku Centralnego wynika, że gotówka nie traci już na znaczeniu wśród firm działających w strefie euro. Przedsiębiorstwa oceniają ją lepiej niż płatności cyfrowe przede wszystkim pod względem prywatności i niezawodności. Wysoki odsetek firm uznaje również gotówkę za korzystniejszą pod względem całkowitych kosztów, szybkości transakcji, łatwości obsługi i bezpieczeństwa. EBC zaznacza, że nie ma kategorii objętej badaniem, w której firmy uznałyby płatności cyfrowe za wyraźnie lepsze od gotówki.