– Dane Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce (ZPF) oraz firmy CRIF wskazują, że firmy pożyczkowe stosują politykę odpowiedzialnego pożyczania – odrzucają ok. 80 proc. wniosków. Jednocześnie odsetek pożyczek pozabankowych, które nie są spłacane w terminie, jest rekordowo niski – wynosił 10,5 proc. w IV kwartale 2024. Przypomnijmy, że w I kwartale 2024 było to 17,2 proc. (dane KNF). Przepisy zawarte w projekcie ustawy o kredycie konsumenckim będą zwiększać poziom odrzucanych wniosków, nawet do 90 proc., co oznacza, że szara strefa będzie się wciąż rozrastać – mówi Marcin Czugan, prezes ZPF.

ZPF obawia się odcięcia konsumentów od legalnego finansowania

– Zmiany zaproponowane w nowym projekcie ustawy o kredycie konsumenckim, m.in w zakresie badania zdolności kredytowej czy utrzymania limitu na koszty pozaodsetkowe pożyczek na obecnym poziomie, odetną, jeszcze większe niż obecnie, grono klientów od legalnych źródeł finansowania – komentuje Marcin Czugan.

– Zwracamy uwagę, że nadmiarowe i zbyt restrykcyjne regulacje prowadzić będą do ograniczenia dostępu do nadzorowanego profesjonalnego rynku pożyczkowego i zamykać drogę osobom w trudnej sytuacji finansowej. Źle wyważona zasada proporcjonalności spowoduje, że firmy nie będą w stanie spełnić wszystkich wymagań oceny zdolności kredytowej, gdyż koszt takiej oceny może przerosnąć koszt pożyczki. W takiej sytuacji, firmy nie będą udzielać finansowania konsumentom – dodaje.

ZPF nie chcemy rozwoju tzw. szarej strefy

„Na analogiczne kwestie zwraca uwagę w dyskursie publicznym Federacja Konsumentów. W kontekście obecnie trwających prac i konsultacji nad projektem ustawy o kredycie konsumenckim, podobnie jak dwa lata temu, w ocenie skutków regulacji nie są brani pod uwagę konsumenci, którzy nie uzyskają finansowania. Dokładna ocena skutków proponowanych regulacji jest w tej chwili niemożliwa. Procedowane zmiany nie uwzględniają narzędzi, które pozwoliłyby realnie oszacować ich skalę. To powoduje duże obawy dotyczące destabilizacji rynku. Jesteśmy zgodni z Federacją Konsumentów – w chwili, gdy konsument wpada w tzw. szarą strefę, przestaje być konsumentem” – wyjaśnia ZPF.

Takie wnioski płyną m.in. z raportu Federacji Konsumentów „Sytuacja finansowa Polaków. Czy spłacamy swoje długi?” Badanie jakościowe przeprowadzone przez wspomnianą instytucję pokazuje nam doświadczenia polskich konsumentów, którzy otrzymali odmowę udzielenia im pożyczki przez banki i instytucje pożyczkowe.

Pełna treść raportu Federacji Konsumentów jest dostępna tutaj.

Jak podkreśla Federacja Konsumentów, odmowa finansowania nie powoduje, że potrzeby konsumentów znikają. Polacy zwracają się wtedy o pomoc do rodziny i znajomych, a część z nich trafia do tzw. szarej strefy.

Z raportu Warsaw Enterprise Institute wynika, że szara strefa na rynku pożyczek pozabankowych w Polsce osiągnęła alarmujący poziom 15 proc. całego sektora i odpowiada za około 5,1 mld zł obrotu rocznie. Oznacza to, że co szósta transakcja pożyczkowa realizowana jest poza ramami prawa, często bez jakiejkolwiek ochrony konsumenta i poza nadzorem państwa.

Decyzje podejmowane pod wpływem silnych emocji skutkują „lichwiarskim” procentem

Decyzja o pożyczeniu pieniędzy poza rynkiem regulowanym często podejmowana była pod wpływem impulsu i silnych emocji. Badani zdawali sobie sprawę z ryzyka, ale traktowali możliwość otrzymania pożyczki jako wybawienie w trudnej sytuacji życiowej np. choroby czy utraty pracy.

Badanie Federacji Konsumentów pokazuje pełne spektrum skutków takich działań np. pożyczka musiała być zwrócona w wysokości dodatkowych 100 proc. Jeśli spłaty się opóźniały, kara za każdy dzień zwłoki wynosiła 100 zł, a grożenie odzyskaniem wierzytelności prowadzonym przez „chłopaków z miasta” było bezpośrednio wyartykułowane. Ponadto osoby poszukujące finansowania w tzw. szarej strefie mogą stać się ofiarami oszustw już na etapie wyszukiwania ofert. Nieuczciwi pożyczkodawcy podszywają się bowiem pod zagraniczne banki i inne instytucje finansowe.

„Wspieramy stanowisko Federacji Konsumentów – chcemy, aby Polacy pożyczali odpowiedzialnie i nie korzystali po odmowie finansowania przez bank lub firmę pożyczkową, z ogłoszeń na przystankach i profilach w mediach społecznościowych, które oferują pożyczki bez zbadania oceny zdolności kredytowej” – brzmi stanowisko ZPF.

Nowy projekt ustawy o kredycie konsumenckim

ZPF podkreśla, że ocena skutków regulacji powinna w szczególności uwzględniać konsekwencje dla osób, które nie mogą zaciągnąć pożyczki lub kredytu ze względu na brak zdolności kredytowej. Organizacja uważa, że należy doprecyzować przepisy tak, aby były wyraźne i przewidywalne dla wszystkich uczestników rynku, także konsumentów.

„Pracując nad oceną skutków regulacji należy też szerzej uwzględnić cały system ochrony, edukacji i informacji kierowany do konsumentów z jasnym planem jak należy się zaopiekować konsumentami, którzy nie mogą skorzystać ze sprawdzonych systemów finansowania” – twierdzi ZPF.