Opublikowany przez EBC raport nie pozostawia wątpliwości: w momentach zagrożenia to właśnie gotówka okazuje się niezastąpiona. Cały system płatności elektronicznych może przestać działać niemal natychmiast. Bankomaty, karty zbliżeniowe czy systemy mobilne, takie jak polski BLIK, są uzależnione od energii elektrycznej oraz infrastruktury telekomunikacyjnej. Wystarczy awaria prądu lub sieci, by konsument stracił możliwość zapłacenia nawet za podstawowe zakupy.

Europejski Bank Centralny alarmuje: bez gotówki w kryzysie ani rusz

Autorzy raportu podkreślają, że gotówka pełni rolę zabezpieczenia awaryjnego dla całego systemu płatniczego – swoistego „koła zapasowego”. Ich zdaniem pieniądz fizyczny pozostaje jednym z filarów stabilności gospodarczej i społecznego zaufania, szczególnie w chwilach największej niepewności.

Znaczenie gotówki dobitnie pokazały niedawne przerwy w dostawach prądu. Blackouty w Berlinie, a także w Hiszpanii i Portugalii, sprawiły, że mieszkańcy mogli polegać wyłącznie na gotówce trzymanej w portfelach, lub byli zmuszeni do robienia zakupów „na zeszyt”.

To m.in. dlatego w Niemczech zalecana kwota rezerwy w gotówce stale rośnie i obecnie sięga około 500 euro na rodzinę. Gdyby podobne wytyczne zastosowano w Polsce, oznaczałoby to konieczność posiadania w domu ponad 2 tys. zł w gotówce. Jeszcze dalej idą zalecenia w Szwecji, gdzie rząd sugeruje obywatelom przygotowanie się na nawet tydzień bez dostępu do elektronicznych form płatności.

Równolegle trwają prace nad rozwiązaniami, które miałyby ograniczyć skutki podobnych kryzysów w przyszłości. Przykładowo Finlandia analizuje możliwość wdrożenia nowej generacji bankomatów. Urządzenia te miałyby działać niezależnie od powszechnej sieci energetycznej i telekomunikacyjnej, korzystając z własnych źródeł zasilania oraz hybrydowej łączności, łączącej kable z komunikacją satelitarną. Na razie są to jednak rozwiązania testowe.

– Gotówka, jako jedyna forma zobowiązania banku centralnego, z której każdy obywatel może korzystać bezpośrednio, zachowuje swoje znaczenie nie tylko w codziennym obrocie. Odgrywa także kluczową rolę jako podstawa stabilności gospodarczej oraz społecznego zaufania – zwłaszcza w momentach, gdy system finansowy jest wystawiony na próbę. Takie podejście znajduje odzwierciedlenie w strategii gotówkowej Eurosystemu, której głównym celem jest zagwarantowanie nieprzerwanej dostępności gotówki, łatwego dostępu do niej oraz jej powszechnej akceptacji w całej strefie euro – wyjaśnia Europejski Bank Centralny w raporcie.

Raport EBC zatytułowany „Zachowaj spokój i gotówkę” obejmuje analizę najpoważniejszych globalnych kryzysów ostatnich lat – od pandemii COVID-19 po inwazję Rosji na Ukrainę – wskazując, że odporność systemów finansowych wciąż w dużej mierze opiera się na tradycyjnym pieniądzu.